Φτου ξελευθερία για όλους

Αφορμή για το σημερινό άρθρο στάθηκε η φωτογραφία της Ανδριανή Διαγουμά που βρήκα στην σελίδα http://www.digital-camera.gr/index.php?option=photos&action=view&photo_id=5728
Σε προηγούμενα άρθρα έχω περιγράψει με μελανά χρώματα την κοινωνική κατάσταση και την κοινωνικοπολιτικοφιλοσοφική πορεία της Ελλάδος. Σε πολλά άρθρα δε προσπάθησα και να προτείνω λύσεις οι οποίες αρκετές από αυτές μπορούν να χαρακτηριστούν (το ομολογώ) ακραίες. Σήμερα όμως θα μιλήσω για την σίγουρη λύση στο επερχόμενο τέλμα. Φυσικά μιλάω για την εκπαίδευση γιατί είναι γνωστό ότι η εκπαίδευση είναι η λύση για κάθε νόσο και μαλακία. Είναι δε γνωστά αυτά που λένε ότι ανοίγοντας ένα σχολείο κλείνεις μια φυλακή και πολλά άλλα. Μελέτες δείχνουν ότι παρά τα διάφορα προβλήματα που αντιμετωπίζει η τυπική εκπαίδευση στην μεταπολεμική περίοδο καταφέρνει να συσπειρώνει την νεολαία διαμορφώνοντας μια κουλτούρα κριτικής και σκέψης. Εκεί που επικεντρώνεται το πρόβλημα είναι οι μεγαλύτερης ηλικίας που ανεξαρτήτως επιπέδου μόρφωσης αυθαιρέτως αποκτούν την παντογνωσία και αλαζονεία. Για αυτούς τους λόγους είναι αναγκαιότητα να γίνει συνείδηση η δια βίου μάθηση και πρακτική ζωής.
Είναι γεγονός ότι σήμερα πιο πολύ από κάθε εποχή συναντάμε καταπιεζόμενους ανθρώπους με διάφορες μορφές (υπερχρεωμένοι, σοβαρές αρρώστιες, υποαμειβόμενοι, παρατημένοι, χωρίς συντάξεις και πολλές άλλα δεινά). Και πιο πολύ από κάθε άλλη εποχή γίνεται επίκαιρος ο Freire που υποστήριζε ότι όλοι αυτοί δεν έχουν καμία ελπίδα σωτηρίας από τους καταπιεστές (κράτος, βολεμένους, συμβιβασμένους, ρουφιάνους, πολιτικούς κα τόσους άλλους αρμόδιους). Από αυτούς το μόνο που μπορείς να περιμένεις είναι μια υποκριτική ελεημοσύνη για τα μάτια του κόσμου και για να ησυχάσει η συνείδηση τους. Έτσι όπως είπα και πιο πάνω η μόνη λύση είναι η εκπαίδευση ή αλλιώς όπως έλεγε ο Freire η αγωγή του καταπιεζομένου. Ο Φρέιρε εισάγοντας την κριτική συνειδητοποίηση (concientisation) θα τονίσει ότι αυτή «υποδηλώνει ότι, ανακαλύπτοντας την καταπίεσή μου, γνωρίζω πως θα ελευθερωθώ μόνο αν προσπαθήσω να μετασχηματίσω την καταπιεστική κατάσταση που βρίσκομαι... Η κριτική συνειδητοποίηση είναι μια αδιάλειπτη κριτική προσέγγιση της πραγματικότητας, με στόχο να την ανακαλύψουμε και να ανακαλύψουμε τους μύθους, που μας παραπλανούν και συμβάλλουν στη διατήρηση των καταπιεστικών απανθρωπιστικών δομών». Οι υποστηρικτές της απελευθερωτικής αγωγής θα ζητήσουν την συνεχή αμφισβήτηση της κοινωνικής πραγματικότητας. «η σημερινή πραγματικότητα δεν είναι η μόνη δυνατή πραγματικότητα ... πρέπει κανείς ... να προχωρά σε αξιολογικές κρίσεις και να αρνείται ο,τιδήποτε στην κοινωνία μας καταργεί τη δημιουργική ελευθερία και αυτονομία του ανθρώπου». Ο άνθρωπος, μη έχοντας συνείδηση, και άρα μη όντας ελεύθερος, ότι άλλοι τον διαμορφώνουν κατά πώς θέλουν, είτε λόγω αμάθειας είτε εξ αιτίας κάποιου προγράμματος αγωγής, εγκλωβίζεται στο κοινωνικό σύστημα που προκάλεσε πρωτογενώς την εξαθλίωση του και δεν μπορεί πλέον να διαμορφώσει την ιστορία. «Ο άνθρωπος που δεν μπορεί να μετασχηματίσει την πραγματικότητα, προσαρμόζεται. Η προσαρμογή είναι συμπεριφορά που ταιριάζει περισσότερο στη σφαίρα των ζώων ... χάνει την κριτική του ικανότητα και την ικανότητα να κάνει επιλογές, να αποφασίζει. Τότε παρουσιάζονται οι ελίτ, οι σωτήρες, κάθε λογής, που σκέφτονται και παίρνουν τις αποφάσεις γι’ αυτόν. Έτσι ο άνθρωπός μας βυθίζεται ολοένα στην ανωνυμία και στη σιωπή».
Η κοινωνία μας προωθεί εύκολες λύσεις αποτελμάτωσης (υποταγή, δανεισμός, υποδούλωση, γλείψιμο, αφισοκόλληση και πολλά άλλα με άμεσο αποτέλεσμα) μα νομίζω ότι ο Freire μας δείχνει ότι αυτά δεν είναι λύσεις αντιθέτως σε βουλιάζουν περισσότερο ως καταπιεζόμενο. Η επιλογή είναι δική σας.